Tôi muốn nói rõ ngay từ đầu để không ai hiểu nhầm: tay nghề là tài sản số một. Không có nó thì mọi thứ phía sau đều vô nghĩa, và tôi không bao giờ khuyên ai xem nhẹ việc luyện tay.
Nhưng tôi cũng đã nhìn thấy đủ nhiều để biết một điều: có người tay rất giỏi mà vẫn không sống được bằng nghề. Và nếu tay nghề là thứ duy nhất quyết định, thì chuyện đó đã không xảy ra.
Vậy thiếu cái gì?
Ba lớp tài sản của một người làm nghề
Tôi hay vẽ cho học viên một hình rất đơn giản. Ba lớp chồng lên nhau.
Lớp một — bạn làm được. Đây là tay nghề. Bạn cầm cọ lên là ra kết quả, và kết quả đó ổn định chứ không hên xui. Đây là lớp duy nhất mà trường nghề dạy, và cũng là lớp duy nhất mà phần lớn người làm nghề có.
Lớp hai — người ta biết bạn làm được. Đây là chỗ bạn tồn tại trong đầu người khác. Khi ai đó cần makeup cho ngày cưới của em gái họ, tên bạn có bật ra không? Nếu không, thì lớp một của bạn dù tốt đến đâu cũng không được kích hoạt.
Lớp ba — có một đường để họ đến với bạn. Biết bạn giỏi là một chuyện, đặt lịch được với bạn lại là chuyện khác. Nhắn tin có ai trả lời không? Trả lời sau bao lâu? Báo giá có rõ không? Đặt cọc thế nào? Nếu đường đi gập ghềnh, người ta rẽ sang chỗ khác — không phải vì họ không thích bạn, mà vì họ đang bận và có việc khác phải lo.
Ba lớp này nhân với nhau, không cộng. Nghĩa là lớp nào bằng không thì kết quả bằng không, bất kể hai lớp kia mạnh cỡ nào.
Một người có tay nghề mười điểm, không ai biết đến, thì kết quả vẫn là con số không. Toán học của nghề này khắc nghiệt như vậy.
Vì sao gần như ai cũng chỉ có lớp một
Không phải vì mọi người lười. Vì ba lý do rất dễ hiểu.
Lớp một có người dạy, có giáo trình, có bài tập, có người chấm. Hai lớp kia thì không ai dạy, không có bài tập, và không ai chấm điểm cho bạn.
Lớp một cho phản hồi ngay — hôm nay luyện, tuần sau thấy tay khá hơn. Hai lớp kia thì đầu tư sáu tháng có khi chưa thấy gì.
Và lớp một thì an toàn về mặt cảm xúc. Ngồi luyện một mình không ai phán xét. Còn đăng bài lên rồi không ai tương tác, hay báo giá rồi khách im lặng, thì đau.
Nên người ta ở lại chỗ an toàn, và gọi đó là chăm chỉ.
Chỗ khó nhất: lớp hai không xây bằng cách nói hay
Rất nhiều người nghe đến đây sẽ nghĩ ngay tới việc phải viết bài quảng cáo cho khéo, phải nói cho hay về mình.
Không phải.
Lớp hai xây bằng bằng chứng lặp lại. Là người ta thấy công việc của bạn nhiều lần, trong một khoảng thời gian đủ dài, cho tới khi tên bạn và một loại việc cụ thể gắn với nhau trong đầu họ.
Chú ý chữ một loại việc cụ thể. Đây là chỗ nhiều người vấp.
Nếu bạn cho người ta thấy hôm nay bạn làm cô dâu, mai bạn làm kỷ yếu, mốt bạn làm sự kiện, tuần sau bạn dạy makeup cá nhân, thì trong đầu người xem bạn là một người làm makeup — chung chung, và chung chung thì không ai nhớ.
Còn nếu suốt sáu tháng người ta chỉ thấy bạn làm mẹ cô dâu, thì đến khi bạn của họ hỏi "có ai làm cho mẹ tao đẹp mà không bị sến không", bạn là cái tên duy nhất bật ra.
Bạn mất một số khách vì hẹp lại. Bạn được nhớ bởi số còn lại. Đổi như vậy là có lời.
Lớp ba là lớp ít tốn kém nhất để sửa, và bị bỏ quên nhiều nhất
Trong ba lớp, đây là lớp tốn ít công nhất mà cho kết quả nhanh nhất. Vậy mà nó hay bị bỏ quên, vì nó không có gì hào nhoáng cả.
Lớp ba là những thứ rất đời:
Tin nhắn của khách được trả lời trong bao lâu. Ở chỗ tôi, chuẩn là dưới mười lăm phút trong giờ làm việc — không phải vì con số đó thần kỳ, mà vì người đang lo lắng cho ngày quan trọng của mình cần được trả lời khi họ còn đang nghĩ về nó.
Bảng giá có rõ không, hay khách phải hỏi ba lần mới biết hết. Phụ phí đi lại tính thế nào. Cọc bao nhiêu. Nếu hoãn thì sao.
Trước ngày làm có ai hỏi khách mặc gì, chụp ở đâu, mấy giờ ra khỏi nhà không.
Không có gì trong danh sách trên đòi hỏi tay nghề cao hơn. Tất cả chỉ đòi hỏi bạn coi việc chăm sóc người khác là một phần của nghề, chứ không phải phần phụ.
Bạn đang thiếu lớp nào
Có một cách kiểm tra nhanh.
Nếu khách làm với bạn một lần rồi không quay lại và cũng không giới thiệu ai — vấn đề nằm ở lớp một hoặc ở trải nghiệm bạn tạo ra.
Nếu khách quay lại đều nhưng bạn không có khách mới — bạn thiếu lớp hai.
Nếu có người nhắn hỏi nhưng phần lớn không chốt — bạn thiếu lớp ba.
Nếu cả ba đều ổn mà thu nhập vẫn không lên, thì vấn đề là mô hình, và đó là một câu chuyện khác.
Đọc đúng mình đang thiếu chỗ nào thì mới biết dồn sức vào đâu. Còn cứ luyện tay mãi trong khi chỗ hỏng nằm ở lớp ba, thì càng chăm chỉ càng mệt mà không tiến.
Bạn thử tự chấm ba lớp của mình, mỗi lớp một điểm từ một đến mười. Chỗ điểm thấp nhất là chỗ cần làm trước.
Cella Hương Phượng
Người sáng lập CELLA MAKEUP ACADEMY · Bàn Tay Vàng Makeup Châu Á 2025. Phượng dạy nghề makeup ở Thái Bình và viết lại ở đây những gì nghề đã dạy mình. Đọc thêm về Phượng →
