Câu hỏi này tôi nghe đi nghe lại suốt chín năm làm nghề, và người hỏi thường là những bạn tay nghề đã cứng:
"Chị ơi, em có nên lên làm chủ không? Em làm hoài cũng chỉ là thợ."
Tôi hiểu cảm giác đó. Đứng sau lưng người khác mãi thì ai cũng muốn có cái của riêng mình.
Nhưng cảm giác chán làm thợ và tình trạng đã sẵn sàng làm chủ là hai thứ khác nhau. Bài này nói về cách phân biệt.
Bốn dấu hiệu nói rằng nên
Bạn đang phải từ chối khách vì hết chỗ, đều đặn trong ít nhất sáu tháng.
Chú ý hai chữ đều đặn. Kín lịch một mùa cưới rồi vắng ba tháng không tính. Cầu phải vượt cung của bạn một cách ổn định, vì chi phí cố định của studio thì đến hằng tháng chứ không đến theo mùa.
Bạn có khách tự tìm đến, không qua ai giới thiệu.
Đây là dấu hiệu bạn đã có một cái tên chứ không chỉ có một mạng lưới quen biết. Người mở chỗ riêng dựa hoàn toàn vào khách quen sẽ phát hiện ra mạng lưới đó cạn nhanh hơn mình tưởng.
Bạn có tiền dự phòng đủ nuôi mọi chi phí cố định trong sáu tháng, không tính doanh thu.
Sáu tháng, không phải ba. Vì có mùa vắng, và vì mọi thứ luôn tốn hơn dự tính. Ai đã mở rồi đều xác nhận điều này.
Bạn đã từng dạy được ít nhất một người làm tới chuẩn của mình.
Đây là dấu hiệu ít ai nghĩ tới nhưng tôi cho là quan trọng nhất. Nếu bạn chưa từng chuyển được kỹ năng của mình sang một người khác, thì studio của bạn sẽ mãi là bạn cộng thêm tiền mặt bằng.
Bốn dấu hiệu nói rằng khoan
Lý do chính là bạn đang chán hoặc đang giận chỗ làm hiện tại.
Cảm giác này thật, và nó xứng đáng được lắng nghe. Nhưng nó là lý do để đổi chỗ làm hoặc đổi cách làm, không phải lý do để ký hợp đồng thuê mặt bằng ba năm.
Bạn chưa từng tự tìm ra khách cho mình.
Nếu suốt thời gian qua khách đều do chỗ làm cũ đưa tới, thì bạn chưa kiểm chứng được năng lực quan trọng nhất của người làm chủ. Hãy thử tự tìm khách trong sáu tháng khi vẫn đang đi làm. Rẻ hơn nhiều so với thử bằng một cái mặt bằng.
Bạn định mở vì thấy người khác mở.
Trong nghề mình có những đợt như vậy. Nhưng bạn không nhìn thấy những chỗ đã đóng cửa lặng lẽ, nên bức tranh trong đầu bạn luôn sáng hơn thực tế.
Bạn chưa tính nổi chi phí một tháng.
Nếu bây giờ tôi hỏi mỗi tháng chỗ của bạn sẽ tốn bao nhiêu, và bạn không trả lời được trong hai phút, thì chưa đến lúc. Không phải vì bạn kém, mà vì con số đó là thứ đầu tiên phải biết.
Rủi ro không nằm ở chỗ bạn có giỏi hay không. Rủi ro nằm ở chỗ chi phí thì cố định mà doanh thu thì theo mùa.
Bản chất: bạn không quyết định giữa "làm thợ" và "làm chủ"
Cách đặt vấn đề phổ biến là chọn giữa hai con đường. Tôi nghĩ cách đó làm người ta quyết định sai.
Thực ra bạn đang chọn: tôi muốn thu nhập của mình phụ thuộc vào tay tôi, hay phụ thuộc vào một hệ thống tôi dựng nên?
Con đường thứ nhất — thợ giỏi, giá cao, tệp khách chọn lọc, không mặt bằng, không nhân sự — là một con đường tử tế và nuôi được người ta sống đàng hoàng. Nó có trần, nhưng nó cũng có tự do và rủi ro thấp.
Con đường thứ hai không có trần, nhưng đòi bạn học một nghề mới và chịu rủi ro tài chính thật.
Không con đường nào cao quý hơn. Sai lầm là chọn đường thứ hai vì tưởng nó là bước tiến bắt buộc của đường thứ nhất.
Nếu bạn vẫn muốn đi, hãy đi từng bước nhỏ
Không nhất thiết phải nhảy một phát.
Nhận thêm việc riêng khi vẫn đang đi làm, để kiểm chứng khả năng tự tìm khách. Thuê chỗ theo buổi trước khi thuê theo năm. Hợp tác với một người khác thay vì tự gánh toàn bộ chi phí. Bắt đầu bằng một phòng nhỏ ở nhà nếu điều kiện cho phép.
Mỗi bước nhỏ đều dạy bạn một điều thật, với cái giá thấp hơn nhiều so với học bằng một hợp đồng mặt bằng.
Một điều tôi nói thật
Tôi không khuyên ai đừng mở. Tôi tự mở chỗ của mình, và tôi không hối hận.
Nhưng tôi cũng biết rằng những tháng khó nhất không phải là những tháng thiếu khách. Là những tháng bạn nhận ra mình đang làm một công việc rất khác với công việc mình yêu, và phải học cách yêu công việc mới đó.
Nếu bạn sẵn sàng cho phần đó, hãy đi. Nếu chưa, làm một người thợ giỏi và có giá là một cuộc đời hoàn toàn đáng sống.
Bạn thử tự chấm mình theo tám dấu hiệu ở trên. Nghiêng về bên nào nhiều hơn thì đó là câu trả lời.
Cella Hương Phượng
Người sáng lập CELLA MAKEUP ACADEMY · Bàn Tay Vàng Makeup Châu Á 2025. Phượng dạy nghề makeup ở Thái Bình và viết lại ở đây những gì nghề đã dạy mình. Đọc thêm về Phượng →
