Tôi gặp nhiều bạn tay nghề rất đẹp, khách khen nức nở, lịch kín tới mức không kịp ăn trưa. Rồi một ngày các bạn ấy mở studio.
Sáu tháng sau, tin nhắn thường có nội dung giống nhau: "Chị ơi, sao càng làm em càng đuối, càng mở rộng càng lỗ?"
Tôi viết bài này không phải để can ai. Mở chỗ riêng là một việc đáng làm. Tôi viết vì tôi muốn bạn bước vào với con mắt mở, chứ không bước vào với niềm tin rằng giỏi nghề là đủ.
Cái bẫy nằm ngay trong lời khen
Chuyện thường bắt đầu như thế này.
Bạn làm tốt, khách khen, và trong những lời khen ấy luôn có một câu: "Sao em không mở chỗ riêng đi?"
Nghe nhiều lần thì bạn tin. Và bạn tin theo cách rất tự nhiên: nếu mình đã là người giỏi nhất ở đây, thì mở chỗ riêng chỉ là bước tiếp theo.
Đó chính là chỗ trượt.
Giỏi nghề nghĩa là bạn làm ra kết quả tốt bằng tay mình. Làm chủ nghĩa là bạn làm ra kết quả tốt qua tay người khác, qua một cái mặt bằng, qua một dòng tiền. Hai việc này dùng hai bộ kỹ năng gần như không giao nhau.
Không ai nói với bạn rằng ngày bạn mở studio là ngày bạn bắt đầu học lại một nghề mới từ vạch xuất phát.
Ba việc mới xuất hiện mà không ai báo trước
Việc thứ nhất: bạn phải nuôi một cỗ máy kể cả khi không có khách.
Trước đây, tháng nào vắng khách thì bạn thu ít, vậy thôi. Giờ tháng nào cũng có tiền mặt bằng, tiền điện, tiền lương, tiền đồ tiêu hao — và những khoản đó không quan tâm tháng này bạn có bao nhiêu khách.
Nghề mình có mùa rất rõ. Mùa cưới thì không kịp thở, ra Giêng thì vắng hẳn. Trước đây sự chênh lệch đó là chuyện của riêng bạn. Giờ nó là chuyện của cả những người đang trông vào bạn để sống.
Việc thứ hai: bạn phải làm những việc bạn không thích và không giỏi.
Đặt lịch, đối chiếu thu chi, mua đồ, xử lý khi có người nghỉ đột xuất, nói chuyện với người làm chưa đúng. Không việc nào trong số đó là makeup, và cũng chẳng việc nào vui.
Nhưng nếu bạn né chúng để quay về cầm cọ — chỗ bạn giỏi và thấy an toàn — thì mọi thứ khác sẽ hỏng dần trong lúc bạn không nhìn.
Việc thứ ba: bạn phải chịu được việc người khác làm chưa bằng mình.
Đây là việc khó nhất về mặt cảm xúc. Bạn nhìn một mặt khách do người trong đội làm và thấy chỗ này chưa tới, chỗ kia chưa mượt. Bản năng bảo bạn cầm cọ lên làm lại.
Làm vậy vài lần thì bạn quay lại làm thợ, chỉ khác là giờ có thêm tiền mặt bằng phải trả.
Bản chất: bạn đổi một nghề lấy một nghề khác
Tôi muốn bạn nhìn rõ cuộc đổi chác này trước khi quyết.
Bạn đang có một nghề mà bạn giỏi, thu nhập ổn, rủi ro thấp, và bạn kiểm soát được gần như mọi thứ.
Bạn đổi lấy một nghề bạn chưa biết làm, thu nhập bấp bênh trong giai đoạn đầu, rủi ro cao, và phần lớn kết quả phụ thuộc vào người khác.
Đổi lấy cái gì? Đổi lấy khả năng thu nhập không còn bị chặn bởi số giờ trong ngày của bạn, và khả năng nghề này còn tồn tại khi bạn không cầm cọ nữa.
Đó là một cuộc đổi chác hợp lý — với điều kiện bạn biết mình đang đổi cái gì lấy cái gì. Điều làm người ta gãy không phải là cuộc đổi chác, mà là việc bước vào mà tưởng đây chỉ là làm nghề ở quy mô lớn hơn.
Vài ngộ nhận tôi gặp nhiều nhất
"Mở chỗ riêng để đỡ vất hơn." Ngược lại. Ít nhất trong hai năm đầu, bạn vừa làm nghề vừa làm chủ cùng lúc.
"Đầu tư mặt bằng đẹp thì khách tự tới." Mặt bằng đẹp làm khách đã đến thấy yên tâm hơn. Nó không làm khách biết tới bạn. Hai việc khác nhau, và tiền đổ vào việc thứ nhất trong khi việc thứ hai còn trống là cách hết vốn nhanh nhất.
"Tự ôm hết cho chắc." Ôm hết thì cỗ máy không bao giờ lớn hơn một người, và bạn đã trả tiền mặt bằng để có đúng thứ mình từng có miễn phí.
"Có khách đều rồi thì chưa cần bày vẽ quy trình." Quy trình không phải để cho có. Nó là thứ giữ chất lượng không đổi khi người làm thay đổi. Không có nó, mỗi lần có người nghỉ là một lần khủng hoảng.
Câu hỏi tôi khuyên bạn tự trả lời trước
Không phải "tôi đã đủ giỏi chưa". Bạn đã đủ giỏi rồi, nếu không thì bạn đã không nghĩ tới chuyện này.
Câu hỏi là: tôi có sẵn sàng dành phần lớn thời gian cho những việc không phải makeup không?
Nếu câu trả lời là không — và câu trả lời là không thì hoàn toàn ổn — thì có một con đường khác đáng cân nhắc: làm một người thợ rất giỏi, giá cao, tệp khách chọn lọc, không mặt bằng, không nhân sự. Con đường đó nuôi được người ta sống tử tế, và tôi biết nhiều người đang đi nó rất tốt.
Không phải ai cũng cần trở thành chủ. Nhưng ai định làm chủ thì nên biết mình đang bước vào cái gì.
Nếu bạn đang cân nhắc mở chỗ riêng, nhắn cho Phượng trước khi ký hợp đồng mặt bằng. Mình nói cả phần không dễ nghe.
Cella Hương Phượng
Người sáng lập CELLA MAKEUP ACADEMY · Bàn Tay Vàng Makeup Châu Á 2025. Phượng dạy nghề makeup ở Thái Bình và viết lại ở đây những gì nghề đã dạy mình. Đọc thêm về Phượng →
