Khi mới vào nghề, ai cũng nhận hết. Tôi cũng vậy, và tôi không nghĩ đó là sai — lúc chưa có gì trong tay thì mọi cơ hội đều đáng lấy.
Nhưng có một thời điểm mà việc nhận hết chuyển từ khôn ngoan sang cản trở. Và phần lớn người làm nghề đi qua thời điểm đó mà không nhận ra.
Dấu hiệu thường là thế này: bạn đã làm nghề vài năm, tay nghề ổn, khách cũng có, nhưng khi ai đó hỏi "em làm về gì" thì bạn trả lời "em làm makeup, gì em cũng nhận". Và câu trả lời đó không đọng lại trong đầu ai cả.
Bộ nhớ của người khác là một chỗ rất chật
Đây là điều tôi muốn bạn hình dung cho rõ.
Người quen của bạn — hàng trăm người trong danh bạ, hàng nghìn người trên mạng — họ không dành chỗ trong đầu để nhớ về bạn. Họ bận việc của họ.
Cái họ có là một ngăn nhỏ, và trong ngăn đó mỗi loại việc chỉ nhét được một hai cái tên.
Khi em họ họ sắp cưới, ngăn "makeup cô dâu" mở ra. Ai ở trong đó thì được gọi. Không ở trong đó thì dù bạn có làm cô dâu đẹp cỡ nào cũng không được nghĩ tới.
Bạn không cạnh tranh về tay nghề. Bạn cạnh tranh một chỗ trong trí nhớ của người khác, và chỗ đó chỉ dành cho ai đủ cụ thể để được xếp vào một ngăn.
"Gì cũng nhận" không có ngăn nào cả. Nó rơi vào khoảng giữa, và khoảng giữa thì không ai lục lại.
Bản chất: hẹp lại không phải là mất khách, là đổi khách
Đây là chỗ gây sợ nhất, nên tôi nói thẳng.
Khi bạn chọn một hướng, bạn sẽ mất một số khách. Đó là sự thật, không có cách nào tránh. Người ta sẽ thấy bạn chuyên một mảng và không nghĩ tới bạn cho mảng khác.
Nhưng hãy nhìn cái bạn được.
Bạn được nhớ. Bạn được giới thiệu đúng người. Bạn được hỏi giá ít hơn và được chốt nhiều hơn, vì khách tìm đến bạn đã biết bạn làm gì rồi. Bạn nói chuyện với khách nhẹ hơn, vì bạn đã gặp đúng loại vấn đề đó vài chục lần và biết trước họ sẽ lo gì.
Và quan trọng nhất: bạn có quyền để giá cao hơn. Người chuyên một việc luôn được trả nhiều hơn người làm mọi việc — chuyện này đúng ở mọi nghề, không riêng nghề mình.
Cuộc đổi chác là: mất một số khách rẻ, được một nhóm khách nhớ mình. Tôi cho rằng đổi như vậy có lời.
Ba câu hỏi để tìm hướng của bạn
Tôi không tin vào việc ngồi chọn ngách trên giấy. Hướng đi phải mọc lên từ thứ bạn đã có.
Câu một: việc nào bạn làm mà không thấy mệt?
Không phải việc bạn làm giỏi nhất. Là việc làm xong bốn tiếng mà vẫn thấy trong người còn năng lượng. Cơ thể bạn biết trước đầu bạn.
Câu hai: loại khách nào quay lại và giới thiệu người khác cho bạn?
Mở lại tin nhắn một năm qua mà đếm. Đừng đoán. Con số này thường làm người ta bất ngờ, vì nó hiếm khi trùng với thứ mình vẫn nghĩ.
Câu ba: có nhóm khách nào ở quanh bạn đang không được ai phục vụ tử tế không?
Đây là câu quan trọng nhất, và nó đòi bạn nhìn ra ngoài chứ không nhìn vào mình.
Một ví dụ có thật ngay ở chỗ tôi
Tôi lấy ví dụ từ chính việc của mình cho dễ hình dung.
Ở Thái Bình, gần như mọi người làm nghề đều quảng cáo makeup cô dâu. Ảnh cô dâu, video cô dâu, bảng giá cô dâu. Đó là mảng đông nhất và cũng chật nhất.
Nhưng trong mỗi đám cưới còn có một người nữa cần được makeup, và người đó gần như không được ai nói tới: mẹ cô dâu, mẹ chú rể.
Các cô ở tuổi bốn mươi lăm đến năm mươi tám. Da khác hẳn, cần chăm kỹ hơn trước khi đánh nền. Nếp nhăn đòi hỏi cách xử lý khác. Và nỗi lo của các cô cũng khác hẳn cô dâu — cô dâu sợ không đủ đẹp, còn các mẹ sợ bị nói "già rồi còn điệu".
Đó là một nhóm khách có tiền, có nhu cầu thật, có nỗi lo rất riêng, và gần như không ai làm nội dung cho họ.
Tôi kể ra không phải để khoe. Tôi kể ra vì tôi muốn bạn thấy: một hướng đi tốt thường không nằm ở chỗ mới lạ. Nó nằm ngay cạnh chỗ bạn đang đứng, ở nhóm người mà mọi người đều đi lướt qua.
Kiểm chứng trước khi cắm rễ
Đừng đổi toàn bộ nhận diện của mình trong một ngày.
Chọn một hướng. Làm nội dung về đúng hướng đó trong ba tháng, đều đặn. Đừng bỏ khách cũ — vẫn nhận, chỉ là không nói về họ nữa.
Sau ba tháng, đếm hai con số: số người nhắn hỏi đúng loại việc đó, và số người tự nhắc tới bạn khi có ai hỏi trong hội nhóm.
Nếu hai con số đó nhúc nhích, bạn đã tìm đúng chỗ. Nếu im lìm hoàn toàn, đổi hướng — bạn mới mất ba tháng, không mất gì lớn.
Cái đáng sợ không phải chọn sai hướng. Cái đáng sợ là mười năm nữa vẫn đang trả lời "gì em cũng nhận".
Bạn thử trả lời ba câu hỏi ở trên rồi nhắn cho Phượng xem mình nghĩ gì. Nhiều khi người ngoài nhìn ra hướng nhanh hơn chính mình.
Cella Hương Phượng
Người sáng lập CELLA MAKEUP ACADEMY · Bàn Tay Vàng Makeup Châu Á 2025. Phượng dạy nghề makeup ở Thái Bình và viết lại ở đây những gì nghề đã dạy mình. Đọc thêm về Phượng →
