Nếu ngày mai bạn không cầm được cọ, nghề này còn lại gì cho bạn?

Tôi muốn đặt cho bạn một câu hỏi, và tôi biết nó không dễ chịu.

Nếu ngày mai bạn không cầm được cọ nữa, nghề này còn lại gì cho bạn?

Không phải một câu hỏi mang tính triết lý. Một câu hỏi rất cụ thể: tay đau, mắt kém đi, sinh con, ốm dài, hoặc đơn giản là kiệt sức tới mức không muốn đụng vào đồ nghề nữa.

Với phần lớn người làm nghề, câu trả lời thật là: không còn gì cả. Thu nhập về không ngay tháng đó.

Điều này không hiếm như bạn nghĩ

Tôi hiểu vì sao ít ai nghĩ tới. Khi tay còn khoẻ, khách còn đông, thì viễn cảnh đó nghe xa vời và hơi bi quan.

Nhưng hãy thử nhìn quanh những người bạn biết trong nghề, những người đã làm được mười năm trở lên. Bao nhiêu người trong số đó từng có một quãng phải dừng lại?

Sinh con là một quãng. Bố mẹ ốm là một quãng. Cổ tay, vai gáy, cột sống — nghề này đòi hỏi cơ thể nhiều hơn người ngoài tưởng, và cơ thể thì có giới hạn.

Không ai trong số đó làm gì sai. Họ chỉ đơn giản là dựng sự nghiệp lên đúng một thứ, và thứ đó có ngày không dùng được.

Sự nghiệp dựng trên một đôi tay là sự nghiệp không có phương án dự phòng. Nó vẫn chạy tốt cho tới ngày nó không chạy nữa.

Bản chất: bạn đang sở hữu một công việc, không phải một tài sản

Đây là cách phân biệt tôi thấy hữu ích nhất.

Một công việc tạo ra tiền khi bạn có mặt. Dừng có mặt, dừng ra tiền.

Một tài sản tạo ra tiền cả khi bạn không có mặt. Ít hơn, chậm hơn, nhưng nó không phụ thuộc vào việc bạn có khoẻ hôm nay không.

Phần lớn người làm nghề tự do sở hữu một công việc rất tốt và không sở hữu tài sản nào. Và vì công việc đó tốt — thu nhập khá, được tôn trọng, có tự do giờ giấc — nên không có lý do gì cấp bách để nghĩ tới chuyện khác.

Cho đến khi có.

Trong nghề mình, tài sản trông như thế nào

Tôi không nói tới bất động sản hay cổ phiếu. Tôi nói tới những thứ mọc lên từ chính nghề này.

Một cái tên người ta biết. Cái tên vẫn làm việc khi bạn nghỉ. Người ta vẫn nhắc tới bạn, vẫn tìm bạn khi bạn quay lại. Đây là thứ mất nhiều năm để dựng và không mất đi khi bạn dừng vài tháng.

Kiến thức đã được đóng gói. Thứ bạn biết, viết ra hoặc quay lại thành bài, dạy được cho người khác. Một buổi dạy phục vụ nhiều người cùng lúc, và giáo trình thì dùng lại được.

Một đội có thể làm thay. Khi có người làm được tới chuẩn của bạn, việc bạn vắng mặt không còn đồng nghĩa với việc dừng lại.

Một cách tìm khách không phụ thuộc vào bạn. Trang web, bài viết cũ vẫn có người đọc, khách cũ giới thiệu khách mới. Những thứ này chạy nền và không đòi bạn phải xuất hiện mỗi ngày.

Không thứ nào trong bốn thứ trên xây được trong một tháng. Tất cả đều đòi thời gian mà hôm nay không sinh ra tiền. Đó chính là lý do chúng bị hoãn lại, năm này qua năm khác.

Câu hỏi thật là bạn dành bao nhiêu phần trăm cho mai sau

Tôi không khuyên bạn bỏ việc trước mắt để đi xây thứ dài hạn. Tiền nhà vẫn phải trả.

Nhưng tôi khuyên bạn nhìn thẳng vào tỷ lệ.

Trong một tuần bốn mươi tiếng làm nghề, bạn dành bao nhiêu tiếng cho những việc sẽ sinh ra kết quả sang năm? Viết lại quy trình, dạy một người, làm một bài chia sẻ, sắp xếp ảnh làm hồ sơ nghề nghiệp.

Nếu con số đó là không, thì sang năm bạn vẫn sẽ ở đúng chỗ này, chỉ già hơn một tuổi.

Hai tiếng một tuần thôi cũng được. Một trăm tiếng một năm. Đủ để viết ra một bộ quy trình, hoặc dạy xong một người, hoặc dựng được nền móng cho một cái tên.

Điều tôi muốn bạn mang theo

Tôi không viết bài này để làm ai lo lắng.

Tôi viết vì tôi nghĩ câu hỏi ở đầu bài là câu hỏi đáng hỏi khi mọi thứ còn đang tốt — chứ không phải khi đã buộc phải hỏi.

Lúc tay còn khoẻ và khách còn đông là lúc dễ xây nhất. Bạn có tiền, có uy tín, có sức. Chờ tới lúc buộc phải xây thì đã mất cả ba.

---

Bạn thử dành hai tiếng tuần này cho một việc sẽ có kết quả sang năm. Chỉ hai tiếng thôi, rồi xem tuần sau có giữ được không.